دریاچه های نمکی موقت (پلایاها) خور منبع بزرگی از پتاس

در پست ترین مناطق بعضی از حوضه های آبریز (Water shed) دشت های مسحطی با مشخصات ویژه تشکیل می گردد که اصطلاحاً به این مناطق کویر دق یا پلایا (Playa) گفت می شود که عمدتاً در مناطق خشک و به نسبت گرم و کم باران قرار گرفته اند و اغلب توسط نهشته های دریاچه ای عهد حاضر (تناوب لایه های رس و سیلت و نمک) پوشیده شده است. به نظر گرابو (1913) پلایا حوضه ای بیابانی است که کف آ« با شن و گل نمک دار پوشیده شده و طی فصلو مرطوب و توام با بارندگی ممکن است با آب بارانی که محتوی بخشی از مواد محلول است پرگشته و در اثر تبخیر تمرکز مواد محلول در دریاچه افزایش یافته و حتی رسوب نیز گردد. مواد محلول موجود در اطارف دریاچه جابجا شده و متعاقب هر سیکل بارندگی و رطوبت بلورهایجدید تبخیری تولید خواهد شد.

ترکیب شورابه های موجود در پلایا غالب اوقات منعکس کننده ترکیب پوسته سطحی (یا کف پلایا)  و تقریباً سطحی است در ناحیه Tequesquite مکزیکو پوسته اغلب دریاچه های پلایا را مخلوطی ازنمک ، سولفات و کربنات سدیم تشکیل می دهد و توسط افراد محلی مورد بهره برداری قرار می گیرد.

ترکیب مواد موجود در دریاچه های پلایا متغیر بوده و گاهی می تواند منعکس کننده وقایعی در منطقه باشد، چنان که با مشاهده برات در دریاچه ها می توان نتیجه گرفت که جدیداً در منطقه فعالیت آتش فشانی رخ داده است. ادامه مطلب را بنگرید:

مختصری در مورد زمین شناسی شهرستان خور و بیابانک

کوههای منطقه جنس سیلتی داشته و مواد فرسوده شده نیز ذرات سیلت می باشند. در منطقه خور بیابانک عمدتاُ تشكيلات سطحی مربوط به دوران چهارم مشاهده ميشود. در اطراف منطقه مورد مطالعه سازندهاي زير مشاهده مي گردد. قديمترين تشكيلات مربوط به كرتاسه پايين است كه شامل بستر نازكي از سنگ آهك، شيل و مارن و ماسه سنگ بوده و بطور متناوب با سنگ آهكهاي مارني اوربيتولين و آمونيت دار همراه با سنگ آهك شني مايل به زرد يا قهوه‌اي مشاهده مي‌شود.( K9, K2, K1) قسمت عمده تشكيلات موجود در اطراف منطقه را تشكيلات آهكي كرتاسه شامل سنگ آهكهاي اوربيتولين و آمونيت دار (K4) تشكيل مي دهند.

در قسمتهائي از جنوب منطقه مورد مطالعه كه شامل كوه هاي روند و برج مي‌باشد و در جنوب كوه قلعه ميرحيدر قرار گرفته تشكيلات قم مربوط به دوره اوليگو- ميوسن از دوران سوم زمين شناسي مي‌باشد كه شامل مارن نمكی است. نحوه تشکیل اراضی مورد کشت در قسمت های مختلف بخش خور و بیابانک به قرار زیر است:

شهر خوردر شرقي ترين نقطه استان اصفهان قراردارد. ميزان بارندگي 83 ميليمتر در سال مي باشد. این در حالی است که میزان تبخیر به بیش از 60 برابر بارندگی می رسد .

معرفي آثار و فرزندان و زندگي نامه يغما جندقي ، شاعري از خطه " خور "

از منطقه خور شاعران و نويسندگان چيره دست و توانايي ظهورکرده اند که اين خود نشان دهنده  علافه و استعداد ساکنان  خطه کوير به فرهنگ و ادب فارسي است.هر چند در ميانه اين نويسندگان و شعرا   يغما از معروفيت و مقبوليت بيشتري برخوردار است ليکن به جرأت مي توان گفت که اکثر قريب به   اتفاق  ساکنان خور از طبع شعر برخوردارند.

شعری به گويش خوری از محمد شایگان :

از این منظومه 94 بیتی ، 27 بیت آن در زیر می آید. در صورت علاقه مندی به کتاب " نامه اقبال"(صفحات 601 تا 620 ) مراجعه گردد.حق کپی در صورت ذکر منبع و نام وبلاگ بلا مانع می باشد.

نخل را از چهار هزار سال پیش از میلاد حضرت مسیح ، در ایران ، بین النهرین ، شمال آفریقا و حوزه دریای مدیترانه می شناختند و آن را ارج می نهادند . بر روی مهر استوانه ای داریوش پادشاه هخامنشی نقل دو نخل بارور دیده می شود . و از این مهمتر خرما در قرآن مجید جایگاهی ارجمند دارد و در دهها آیه از آیات قرآن مجید  خداوند از نخل سخن فرموده است . نخل بین 39 و 29 درجه عرض جغرافیایی می روید و در بالای مدار 39 درجه به خوبی رشد نمی کند . مُگ ( نخل ) درختی است دو پایه و گل های نر و ماده هریک به صورت منفرد بر روی یک درخت قرار دارد و یک درخت نر برای گرده افشانی 20 درخت ماده کفایت می کند .مُگ به سرمای سخت حساسیت دارد و سرمای ده درجه زیر صفر را تحمل نمی کند و از پای در می آید .

سرايندگان ، نويسندگان ، مترجمان ، روزنامه نگاران " خور "

از منطقه خور شاعران و نويسندگان چيره دست و توانايي ظهورکرده اند که اين خود نشان دهنده  علافه و استعداد ساکنان  خطه کوير به فرهنگ و ادب فارسي است.هر چند در ميانه اين نويسندگان و شعرا   يغما از معروفيت و مقبوليت بيشتري برخوردار است ليکن به جرأت مي توان گفت که اکثر قريب به   اتفاق  ساکنان خور از طبع شعر برخوردارند. در زير بعضي از بزرگان علم و ادب اين منطقه به طور خلاصه معرفي مي کنم :

آشنایی با منطقه خور و بیابانک

 خور مرکز بخش جندق و بیابانک است ( استان اصفهان ) که دارای فرهنگ غنی و پر باری است. تاریخ شکل گیری آن بدرستیمعلوم نیست ولی آنه از شواهد و قراین و دست نبشته های قدیمی استنباط می شود حد اقلتا قرن پنجم و ششم هجری می توان آثاری هر چند نا محسوس را مشاهده کرد .خوردر گویش زرتشتی همان فرشته نگهبان آفتاب است .خور به معنای خلیج نیز آمده است کهحکایت از آن دارد که روزگاری خور جزیره ای بوده است در دریایی پهناور .ناصرخسرو در سال 444 هجری در سفر نامه خود از بیاذه و گرمه ( جرمق ) نام برده است .ویمجموع آبادی های منطقه را 12 مورد تخمین زده و از بیاذه ( پیاده ) به عنوان مرکز ویکی از پایگاه های اسماعیلیه نام برده است.در خور دو قنات در رگ های شهرجاری است که نخلستان ها و کشتزار های شهر از آن جان گرفته اند قنات کلاغو وقناتدهزیر.قنات کلاغو که یکی از طولانی ترین قنات های ایران است در مسیری 7200متری از مادر چاه تا خور کشیده شده و قدمتی 900 ساله دارد و قنات دهزیر که از پرآبترین قنات های کویری است حدود 4000 متر از خور فاصله داشته و قدمت آنه به بیش از 1000 سال می رسد .

نمایش نقشه بزرگتر

کتابهایی که اطلاعات مفیدی در مورد شهر "خور " دارند  :

روستاهاي خور ، فرخي ، گرمه و ايراج گويش محلي دارند و در ديگر روستاهاي منطقه نيز مي توان  واژه ها و اصطلاحاتي يافت . اگر چه گويش روستا هاي ياد شده ، همانند مي ناميد .

درسال 1339 شمسي « مورگن استرينه» زبان شناس نروژي و پرفسور « ژرژدار » استاد زبان شناسي سويسي به همراهي يک هيات ايراني که دکتر بهرام فره وشي استاد ادبيات باستاني دانشگاه تهران نيز همراه ايشان به خور سفر کردند . نتيجه تحقيقات اين گروه منتشر نشده است ولي دکتر بهرام فره وشي کتابي با عنوان «  واژه نامه خوري » ( ه.ش 1355 )منتشر کرده اند . اين کتاب از انتشارات مرکز مردم شناسي است و هر چند نواقصي دارد ولي پژوهشي بسيار ارزنده مي باشد .

به نظر  دکتر فره وشي ، گويش خوري با ويژگي هاي خود با گويش ناييني و شهرک هاي پيرامون کاشان و اصفهان بستگي دارد و خود جزء گويش هاي مرکزي ايران است ...و برخي از واژگان آن به صورت دوران هخامنشي باقي مانده است . بررسي اين گويش ها چه بسيار نکات تاريک زبان شناسي ايراني را روشن مي سازد و مشکلات زبان شناسي تطبيقي ايراني و ريشه شناسي زبان فارسي را آسان مي سازد .

ريگ جن گستره اي است از شنزارهاي روان. تا چشم كار مي كند نمك است و ماسه و در بعضي مناطق باتلاق؛ باتلاق هايي كه اگر شناختي از محل آنها نداشته باشيد قطعا گرفتار شده و به جرگه همان آدم هايي مي پيونديد كه گرفتار روح و جن شده اند(!) فرو رفتن در گل و لجن در ريگ جن شايد يكي از خطرناك ترين اتفاقاتي باشد كه ممكن است گريبانگير مسافران، البته مسافران ناوارد شود و آنها را به كام مرگ بكشاند.

پوشش گياهي منطقه خور و بيابانک با نگرش به اقليم بياباني از نوع گياهان « اگزوفيت » و « تاماريسک » و « هالوفيت » است . اين گياهان در تطابق با شرايط دشوار آب و هوايي در انواع سوزني برگ ، خاردار ، آبدار و کرکدار ديده مي شود . هواي گرم و خشک و تبخير شديد ، بارندگي ناچيز ، خاک شور و ناپايدار ،رويش گياهان را دشوار مي سازد ، مهمترين گياهان منطقه عبارتند از :

كوهي است از خشت و گل، دژي بزرگ كه محوطه عظيمي را به خود اختصاص داده است . روزي در اين قلعه ۲۵۰۰ نفر زندگي مي كردند و تمام امكانات زندگي شان در همين جا مهيا مي شد ه است . قلعه اي در دل كوير كه از زير خاك سر برآورد است . در دل روستايي است كم جمعيت، غير از دو مغازه و يك نانوايي و چند پيرمرد كه دور هم نشسته اند در وهله اول چيزي نمي بينيد. اگر چشمه قناتي كه در زمستان و تابستان جاري است نبود، مسلما آن چندنفر هم مهاجرت كرده بودند. چند كيلومتر كه جلوتر بروي استان اصفهان را پشت سر گذاشته و پاي در استان يزد مي نهي، اما در اين ده كوچك چيزي هست كه آدم را در كوير سوزان به درنگ وا می دارد.