دریاچه های نمکی موقت (پلایاها) خور منبع بزرگی از پتاس

در پست ترین مناطق بعضی از حوضه های آبریز (Water shed) دشت های مسحطی با مشخصات ویژه تشکیل می گردد که اصطلاحاً به این مناطق کویر دق یا پلایا (Playa) گفت می شود که عمدتاً در مناطق خشک و به نسبت گرم و کم باران قرار گرفته اند و اغلب توسط نهشته های دریاچه ای عهد حاضر (تناوب لایه های رس و سیلت و نمک) پوشیده شده است. به نظر گرابو (1913) پلایا حوضه ای بیابانی است که کف آ« با شن و گل نمک دار پوشیده شده و طی فصلو مرطوب و توام با بارندگی ممکن است با آب بارانی که محتوی بخشی از مواد محلول است پرگشته و در اثر تبخیر تمرکز مواد محلول در دریاچه افزایش یافته و حتی رسوب نیز گردد. مواد محلول موجود در اطارف دریاچه جابجا شده و متعاقب هر سیکل بارندگی و رطوبت بلورهایجدید تبخیری تولید خواهد شد.

ترکیب شورابه های موجود در پلایا غالب اوقات منعکس کننده ترکیب پوسته سطحی (یا کف پلایا)  و تقریباً سطحی است در ناحیه Tequesquite مکزیکو پوسته اغلب دریاچه های پلایا را مخلوطی ازنمک ، سولفات و کربنات سدیم تشکیل می دهد و توسط افراد محلی مورد بهره برداری قرار می گیرد.

ترکیب مواد موجود در دریاچه های پلایا متغیر بوده و گاهی می تواند منعکس کننده وقایعی در منطقه باشد، چنان که با مشاهده برات در دریاچه ها می توان نتیجه گرفت که جدیداً در منطقه فعالیت آتش فشانی رخ داده است. ادامه مطلب را بنگرید:

مختصری در مورد زمین شناسی شهرستان خور و بیابانک

کوههای منطقه جنس سیلتی داشته و مواد فرسوده شده نیز ذرات سیلت می باشند. در منطقه خور بیابانک عمدتاُ تشكيلات سطحی مربوط به دوران چهارم مشاهده ميشود. در اطراف منطقه مورد مطالعه سازندهاي زير مشاهده مي گردد. قديمترين تشكيلات مربوط به كرتاسه پايين است كه شامل بستر نازكي از سنگ آهك، شيل و مارن و ماسه سنگ بوده و بطور متناوب با سنگ آهكهاي مارني اوربيتولين و آمونيت دار همراه با سنگ آهك شني مايل به زرد يا قهوه‌اي مشاهده مي‌شود.( K9, K2, K1) قسمت عمده تشكيلات موجود در اطراف منطقه را تشكيلات آهكي كرتاسه شامل سنگ آهكهاي اوربيتولين و آمونيت دار (K4) تشكيل مي دهند.

در قسمتهائي از جنوب منطقه مورد مطالعه كه شامل كوه هاي روند و برج مي‌باشد و در جنوب كوه قلعه ميرحيدر قرار گرفته تشكيلات قم مربوط به دوره اوليگو- ميوسن از دوران سوم زمين شناسي مي‌باشد كه شامل مارن نمكی است. نحوه تشکیل اراضی مورد کشت در قسمت های مختلف بخش خور و بیابانک به قرار زیر است:

زون سنندج- سيرجان

سبزه ئى 1974 بروجود دو گونه سرزمين در گستره ايران زمين تاکيد ورزيده است. يکى از آنها سکو يا پلاتفرم پالئوزوئيک - ترياس زيرين است که دگرگون نبوده و ولکانيسم بازالتى در دوره هاى مختلف آن از اهميت موضعى برخوردار بوده است. دومين نوع سرزمين هاى دگرگونى پالئوزوئيک- ترياس مى باشد که دگرگون بوده و ولکانيسم بازالتى- الترامافيکى در آن بسيار پر اهميت است. او وجود اين دو گونه پالئوزوئيک را با وجود ريفت هاى درون قاره اى در ميان گستره هاى پلاتفرمى توجيه نموده است. اين الگو بسيار به الاکوژئوسينکلينال (Aulacogeosyncline) يا به تعبير (Milanovsky) پلاتفرم دگرگونه (Metaplatform) شباهت دارد.

اگرچه در حال حاضر پوسته ايران‎زمين يک پارچه و به ظاهر همگن است ولى شواهد گوناگون زمين‎شناختى، به ويژه وجود مجموعه‎هاى افيوليتى در امتداد گسل‎هاى عمده ايران که يادآور زميندرزهاى کهن‎اند، بر شواهد جدايش‎هاى درون قاره‎اى ژرف گواهى مي‎دهند که تا گوشته ادامه داشته‎اند.

درباره ماهيت، تعداد، جايگاه جغرافيايى و به ويژه اندازه گسترش اين جدايش‎ها، اتفاق نظر وجود