زلزله ژاپن پنجمين زلزله بزرگ جهان است

زلزله 9/8 ريشتري ژاپن پنجمين زلزله بزرگ ثبت شده جهان از سال 1900 به بعد است. به گزارش خبرگزاري فارس به نقل از خبرگزاري آسوشيتدپرس، زلزله اخير ژاپن بدون شك يكي از بزرگترين زمين‌لرزه‌هاي تاريخ جهان بوده است كه دقايقي بعد از وقوع آن سونامي رخ داده است. ژاپن جزو آماده‌ترين كشورها در برابر زلزله است. اين زلزله نشان جنگ انسان با طبيعت است كه در نهايت نيز طبيعت در اين حادثه پيروز شده است. زلزله 9/8 ريشتري كه در كشور داراي تكنولوژي‌هاي مدرن ژاپن رخ داده، جان صدها نفر را گرفته كه احتمال افزايش آمار كشته‌شدگان نيز وجود دارد و مي‌تواند خسارات آن بدتر از خسارات فعلي هم شود.

حركت توده اي از مواد تشكيل دهنده زمين، از يك شيب به سمت پايين را زمين لغزش يا ناپايداري شيب مي‌‌نامند(IAEG, 1990). توپوگرافي عمدتاً كوهستاني ايران، فعاليت زمينساختي و لرزه‌خيزي زياد، وضعيت متنوع زمين شناسي و اقليمي، شرايط طبيعي براي بروز طيف وسيعي از زمينلغزه ها را ايجاد مي كند. حركت توده اي از مواد تشكيل دهنده زمين، از يك شيب به سمت پايين را زمينلغزش يا ناپايداري شيب مي‌‌نامند(IAEG, 1990). توپوگرافي عمدتاً كوهستاني ايران، فعاليت زمينساختي و لرزه‌خيزي زياد، وضعيت متنوع زمين شناسي و اقليمي، شرايط طبيعي براي بروز طيف وسيعي از زمينلغزه ها را ايجاد مي كند. 

زون سنندج- سيرجان

سبزه ئى 1974 بروجود دو گونه سرزمين در گستره ايران زمين تاکيد ورزيده است. يکى از آنها سکو يا پلاتفرم پالئوزوئيک - ترياس زيرين است که دگرگون نبوده و ولکانيسم بازالتى در دوره هاى مختلف آن از اهميت موضعى برخوردار بوده است. دومين نوع سرزمين هاى دگرگونى پالئوزوئيک- ترياس مى باشد که دگرگون بوده و ولکانيسم بازالتى- الترامافيکى در آن بسيار پر اهميت است. او وجود اين دو گونه پالئوزوئيک را با وجود ريفت هاى درون قاره اى در ميان گستره هاى پلاتفرمى توجيه نموده است. اين الگو بسيار به الاکوژئوسينکلينال (Aulacogeosyncline) يا به تعبير (Milanovsky) پلاتفرم دگرگونه (Metaplatform) شباهت دارد.

تجمع هیدروکربن و تکتنیک صفحه ای

در سالهای اخیر محققین زمین شناسی موفق به اکتشاف بیشتری در زمینه تکتونیک صفحهای شدهاند نتیجتا بوجود آمدن عدهای از منابع اقتصادی جهان را مربوط به این تحولات میدانند. از جمله عقیده دارند که در حواشی سازنده و مخرب تکتونیکی منابع عظیم هیدروکربوری در جهان تشکیل شده و پخش شده است.

تعيين ضخامت حقيقى طبقات حفارى شده

يک از متداولترين روشهاى تعيين ذخيره مخازن نفتى سطح آزمائى از نقشه هاى ميزان منحنى تحت الارضى مى باشد که در دو نوبت صورت مى گيرد.

در چارچوب جهانی، فلات ایران در محل تلاقی صفحه های عربستان (عربستان – آفریقا)، هند(هند- استرالیا) و اوراسیا(اروپا- آسیا) واقع شده است. تلاقی این صفحه ها باعث شده است تا پوسته فلات ایران که در کل ضعیف تر از صفحه ای یاد شده است، تغییر شکل پیدا کند و توسط چین خوردگیها و رشته کوههایی چون زاگرس در غرب، البرز و کپه داغ در شمال و شمال شرق و کوههای شرق ایران و مکران به ترتیب در شرق و جنوب شرق احاطه شود.ایران كشوری لرزه خیز است. ایران بر روی یكی از دو كمربند بزرگ لرزه خیزی جهان موسوم به «آلپا» قرار دارد و هر از گاهی زمین لرزه های بزرگی در آن بوقوع می پیوندد.

امروزه با توجه به اينکه مى‌دانيم زلزله‌ها در مناطق گسله و محل تماس بين صفحات قديمى يا فعلى ايجاد مى‌شوند. اقدام به تهيه نقشه‌هاى مناطق خطر نموده‌اند که اينکار در مورد ايران نيز انجام شده است. براى اينکار بررسى، زمين‌شناسى صحرايى در مقياس بزرگ و اساسى و با دقت زياد لازم است و مطالعه زمين‌شناسى مناطقى که تاريخ لرزه خيزى دارند از کارهاى ضروى است. در نتيجه مى‌توان نقشه‌هايى تهيه کرد که ريسک زلزله در هر منطقه را مشخص مى‌کند و بزرگى احتمال زلزله در هر منطقه را معين مى‌نمايد. حتى با توجه به کانون زمين لرزه‌هاى کوچکتر واقع در يک منطقه مى‌توان نقشه‌هاى شدت زلزله را قبل از ترسيم کرد.

تعدادي از سوانح طبيعي از قبيل زلزله، طوفان، گردباد و سيل غالباً خسارت، ضايعات و تلفات جاني به همراه دارند. اين خطرات طبيعي هر ساله خسارات سنگيني در سراسر جهان بوجود مي آورند. خطرات مربوط به زلزله ها به عنوان خطرات لرزه اي ناميده مي شوند. مهندسي زلزله به شناسايي و كاهش خطرات لرزه اي مي پردازد. مهترين خطرات لرزه اي در بخش بعدي تشريح مي گردد.

زمين يك شبه كره با قطر معادل 12470 كيلومتر (7918 مايل) و قطر قطبي (در بين دو قطب) 12700 كيلومتر (7393 مايل) مي باشد، قطر استوايي بزرگتر در اثر سرعتهاي استوايي ناشي از چرخش زمين بوجود آمده است. وزن زمين در حدود 1021*4/5 تن (1024*9/4 كيلوگرم) مي باشد كه نشان دهنده توده ويژة متوسط 5/5 مي باشد. از آنجايي كه توده ويژه (چگالي) سنگهاي سطحي حدود 7/2 تا 3 مي باشد، توده ويژه هاي بالاتر مربوط به اعماق بيشتر است.

لرزش ناگهانى زمين بر اثر آزاد شدن انرژى در يک لحظه يا در چند ثانيه تا چند دقيقه را زلزله مى‌گويند که شدت‌هاى متفاوتى دارد. زلزله خسارات مالى و جانى فراوانى را به جامعه بشرى وارد نموده و مى‌نمايد.

با پيشرفت دستگاههاي اندازه گيري حركات زمين حين زلزله امكان تدوين معياري كمي و ملموس براي اندازه زلزله بدست آمده است. در 60 سال گذشته توسعه دستگاههاي اندازه گير زلزله و درك ما از كميّتهاييكه آنها اندازه مي گيرند، بصورت چشمگيري افزايش يافته است. دستگاههاي اندازه گيري زلزله امكان اندازه گيري كميّتي مشخص را كه بزرگاي زلزله ناميده مي شود، فراهم مي سازند. غالب اندازه گيريهاي بعمل آمده از بزرگاي زلزله، بوسيله دستگاههاي ابزار دقيق صورت گرفته است. (يعني بر اساس برخي از خصوصيات اندازه گيري شده لرزش زمين تححّق يافته است).بزرگى زمين لرزه‌ها به انرژى آنها بستگى دارد بطوريکه زلزله قوى‌تر داراى ارتعاشات شديدتر است. بزرگى زمين لرزه با مقياس ريشتر بيان مى‌شود که توسط ريشتر آمريکايى مطرح شد. با اندازه‌گيرى بزرگى، به آسانى مقدار انرژى حاصل از زلزله اصلاح شده (1956) با معادل شتاب کنکنى (Cancani).

گسل‌ها عبارت از شکستگی‌هایی هستند که در آنها ، سنگهای طرفین صفر شکستگی ، به موازات این صفحه لغزش پیدا می‌کنند و به کمک همین مشخصه ، می‌توان آنها را از درزه‌ها تشخیص داد. لغزش گسل‌ها در انواع مختلف متفاوت است. از چند میلیمتر تا چندین کیلومتر تغییر می‌کند.

بطور کلی چین ها را می توان بعنوان پیچ و موج های حاصله در سنگها تعریف کرد . بعبارت دیگر ، چین ها آن دسته از تغییر شکل های سنگها هستند ، که فقط باعث تغییر وضعیت سنگ می شوند ، بدون انکه در آن گسستگی بوجود آورند .

واحد های تکتونیکی سطح زمین را می توان به سه دسته زیر تقسیم کرد :

 الف) واحد های مربوط به قاره ها مثل کراتن ها ، پلاتفرم ها و کمربند های چین خورده .

ب) ژئوسینکلین ها .

ج) ویژگی های تکتونیکی اقیانوس ها مثل سلسه جبال های کف اقیانوس و تراشه های آن .

 در ادامه مطلب به توضیح موارد زیر می پردازم :

1) واحد های تکتونیکی قاره ها ( نواحی فعال و سپر ها )

2) ژئوسنکلین ها ( اواع و مراحل تشکیل آنها )

چرخه ويلسون: چرخه زمين شناسي كه شامل باز شدن يك حوضه اقيانوسي و بسته شدن در حاشيه هاي قاره اي مجاور است را چرخه ويلسون مي نامند كه به مناسبت انتشار مقاله معروف توزو ويلسون استاد دانشگاه تورنتو در سال 1966 به اين نام مرسوم شده است . در اين مقاله ویلسون نه تنها واقعيت قطعه قطعه شدن پانگه آرا از اوايل ژوراسيك به اثبات رسانيد بلكه وجود پانگه آهاي قديمي تري را كه فقط با چرخه هاي باز شدن وبسته شدن حوضه اقيانوسي قابل توضيح بود به اثبات رسانيد ونهايتا نظريه اشتقاق قاره ها را بوسيله آن تفسير كرد. 

                               1) حرکات کوهزایی                     2) خشکی زایی